سازمان میراث فرهنگی خراسان رضوی


مجموعه معماری سنگ بست

 

الف) مقبره ارسلان جاذب
این مقبره مربوط به ارسلان جاذب والی وسپهسالار توس یکی از دوسردار سلطان محمود غزنوی است. وی درمدخل جنوبی دشت توس درمحل سنگ بست رباطی بنانهاد وگورخودرا نیزدرمیان آن رباط ساخت ودرسالهای 419 ه ق تا 420 ه ق وفات یافت ودرهمان مکان به خاک سپرده شد این بنا ازبناهای ارزشمند قرون اولیه اسلام درخراسان است که بصورت چهارطاقی تبدیل به هشت ضلعی گردیده وسپس گنبد آجری زیبایی ازنوع یک پوش برفراز آن قرار گرفته است فضای داخلی آن قرارگرفته است فضای داخلی آن با رنگهای مختلف ونقوش هندسی کتیبه کوفی وگچبری زینت یافته است و گوشواره ای مشبک  پا کار گنبد وآجر چینی خفته وراسته بنا وخط کوفی معقلی زیرگنبد وتکرار کلمه محمود درآن از ویژگی های این بنا است
ب) میل ایاز
به فاصله کمی از مقبره ارسلان جاذب میلی منسوب به ایاز است که درمتون تاریخی از وی به عنوان مقرب دربار سلطان محمود غزنوی یاد شده است
بنای آجری میل ایازبرروی صفحه ای چهارضلعی ایجا شده که ضخامت تحتانی آن 5.5 متر وقطر بالای آن 2.5 متر است ودر ساختار داخلی آن 101 پله تعبیه شده است نمای بیرونی میل ایاز با آجر کاری مضاعف پوشش یافته است . بخش فوقانی میل با کتیبه آجری به خط کوفی معقلی آراسته شده است.

ج) رباط سنگ بست :
این بنا را حمد الله مستوفی به امیر علی شیر نوایی نسبت داده که بر روی ویرانه های بنایی از ارسلان جاذب والی توس ودر دوره غزنوی ساخته شده است . رباط سنگ بست با نقشه مستطیل شکل با دارا بودن برجهای دیده بانی و نگهبانی در چهار طرف نیز دارای نیم برجهایی جهت تقویت دیوارهای اصلی ومرتفع آن می باشد. سردر ورودی این بنا شباهتی بسیار با کاروانسرای مهیار در اصفهان دارد. فضای داخلی رباط در حیاط مرکزی مشتمل بر حجره ها واتاقهای ویژه اقامت کاروانیان واصطبل می باشد.